هویت فکری، فرهنگی و اجتماعیِ جهان معاصر عرب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر سطح چهار حوزۀ علمیه

چکیده

شناخت هویت فکری و فرهنگیِ جوامع عربی می­تواند از پیش ­نیازهای مطالعات جهان عرب باشد. جهان عرب با همۀ تنوع جغرافیایی و تکثر ملی و جمعیتی، از هویت مشترک و احساس همگونی نیرومند برخوردار است. در حوزۀ فکری و فرهنگی، مؤلفه ­هایی چون: زایش جریان ­های فکریِ عربی در بستر تعامل با مدرنیته و با رسالتِ پاسخ به عقب­ ماندگی­ ها، شکست متوالی اندیشه ­ها و طرح‌های اصلاحی و در پی آن تولد مکاتب نوین، گرایش اعتدال به افراط، سیطرۀ ظاهرگرایی در فهم دین، ضعف فلسفه­ ورزی، فقرِ مؤلفه ­ها و عقبه­ های تمدّن ­ساز، درشت‌ترین مشترکات فکری و فرهنگیِ جوامع عربی است. در حوزۀ اجتماعی و سیاسی نیز، سرگردانی میان خلافت و دموکراسی، شکست‌های نظامی و تحقیرهای تاریخی پرشمار، استعمارزدگی و استثمارپذیری در قالب کهن و نو، پتانسیل پر توان خشونت، شیعه ­ستیزی و ایران ­هراسی چون آرمانی خفته و کهنسال که اکنون به اشتعال رسیده، درهم ­تنیدگیِ فکری و فرهنگی و هم­ سرنوشتیِ اجتماعی و سیاسی، دمیدن در فضای التهاب و دوقطبی، اصرار و تفاخر بر واگرایی به ویژه در تعامل با ایران، نظام سیاسی قبیله ­ای و بافت اجتماعیِ طائفه ­ای، کشش ­های نیرومند ملی­ گرایی از مؤثرترین مختصات مشترک عربی، فهمیده می ­شود. این نوشتار گزارشی است از روحیات و مختصاتِ مشترک فکری و فرهنگیِ جوامع معاصر عربی و برخی از شاخص­ های درشتِ اجتماعی آن. بخش اول این مقاله، به بررسی «هویت فکری و فرهنگیِ جوامع عربی» و بخش دیگر به «هویت اجتماعی»  آن می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Intellectual, Cultural and Social Identity of the Contemporary Arab World

نویسنده [English]

  • Hasan Alipour Wahid
Student of the postgraduate level of the Islamic Seminary of Qom
چکیده [English]

Understanding the intellectual and cultural identity of Arab societies can be a prerequisite for studies in the Arab world. The Arab world, with its diverse geographic and national and demographic diversity, has a strong identity and solidarity. In the intellectual and cultural field, components such as the creation of Arabic intellectual processes in the context of interacting with modernity and with the mission of responding to backwardness, the successive failure of thoughts and corrective plans and the subsequent birth of the schools of modernity, the tendency of moderation to extremes, the dominant facets of religious understanding, the weakness of philosophy, the poverty of the components and cogs of civilization, are the most common intellectual and cultural commonalities of Arab societies.
In the social and political spheres, the wandering between the caliphate and democracy, military defeats and numerous historical humiliations, colonialism and exploitation in the old and new forms, the potent potential of violence, anti-Shi’ism and Iranophobia which is a dormant ideal that is now flammable , Intellectual and cultural interdependence, and social and political fate, blowing in the atmosphere of inflammation and bipolarity, insisting on divergence, especially in dealing with Iran, the tribal political system and tribal social fabric and the strong pull of nationalism are most effective commonalities of Arab societies which can be understood from them.
This paper reports on the common mental and cultural coordinates of contemporary Arab societies and some of its broad social indicators. The paper is structured in two parts: the first part reviews the intellectual and cultural identity of Arab societies, and the second part, the social identity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Arab World
  • Intellectual and Cultural Identity
  • Social Identity
  • Arab Identity
1. قرآن کریم.

2. السید ولد اباه، عبدالله.(1395). دانشنامه متفکّران معاصر عرب. ترجمۀ مجید مرادی. قم: دانشگاه مفید.

3. اندیشه و هنر. (1395). سال 54. شماره 105 (شماره 30 دوره جدید). آلمان: انستیتو گوته.

4. بابائی، حبیب الله.(1390). تمدّن و تجدّد در اندیشه معاصر عرب. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

5. خدوری، مجید.(1372). گرایش­های سیاسی در جهان عرب. ترجمۀ عبدالرحمن عالم. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی.

6. عبدالملک، انور.(1384). اندیشه سیاسی‌ عرب در دوره معاصر. ترجمۀ سید احمد موثقی. قم: دانشگاه مفید.

7. علیخانی، علی‌اکبر.(1390). اندیشه سیاسی متفکّران مسلمان. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

8. عمیرة، عبدالرحمن.(1997). المواقف عضدالدین الإیجی. بیروت: دارالجیل.

9. عنایت، حمید.(1356). سیری در اندیشه سیاسی عرب. تهران: امیرکبیر.

10. فرمانیان، مهدی.(1393). تاریخ تفکّر سلفی­گری. قم: دار الإعلام المدرسۀ اهل البیت (ع).

11. ــــــــــــــــــ.(1395). درآمدی بر پراکندگی سلفی­گری و وهابیّت در جهان. قم: رهپویان اندیشه.

12. کرمی، محمّدتقی.(بی‌تا). بررسی آراء و اندیشه­های محمد عابد جابری. تهران: معاونت پژوهشی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.

13. مسجدجامعی، محمّد.(1395). ایران و جهان عرب.تهران:انتشارات اطلاعات.

14. وصفی، محمّدرضا.(1387). نومعتزلیان. تهران: نگاه معاصر.

https://fa.wikipedia.org

http://www.alwahabiyah.com

http://mehrkhane.com

http://www.hawzah.net

http://shafaqna.com

http://www.tabnak.ir

http://www.mehrnews.com

http://www.farsnews.com

http://fa.wikishia.net

http://www.irdiplomacy.ir